MÓN NỢ KHÔNG THỂ ĐÒI

Trong sự tăng trưởng được coi là thần kỳ của nền kinh tế Trung Quốc ẩn chứa những nguy cơ đe dọa chính sự phát triển đó, trước hết là nguy cơ về ô nhiễm môi trường. Mới đây tạp chí Spiegel của Đức có bài phỏng vấn ông Pan Yue, Thứ trưởng Bộ Môi trường Trung Quốc về vấn đề này.

Môi trường với Cộng đồng đăng lại bài viết của Phan Trọng Hùng trên Thế giới mới số 635 ngày 16.5.2005 về cuộc phỏng vấn này. Nước láng giềng Trung Quốc thường có những bài học kinh nghiệm mà Việt Nam ta dễ cảm nhận. Xin cùng đọc và suy ngẫm.

¨      Đối với thế giới nền kinh tế bùng nổ của Trung Quốc là đầy ấn tượng. Năm ngoái tăng trưởng 9,5%. Tuy vậy ông vẫn không hài lòng với tốc độ này?

-         Tất nhiên tôi vui mừng về thành công của nền kinh tế Trung Quốc, nhưng đồng thời tôi cũng lo lắng.  Để giữ được mức độ tăng trưởng này chúng tôi tiêu tốn quá nhiều nguyên liệu. Ví dụ như để sản xuất được một lượng hàng hóa trị giá 10.000 đôla chúng tôi sử dụng khối lượng tài nguyên, nguyên liệu nhiều hơn 7 lần so với Nhật Bản, gần 6 lần so với Mỹ và đặc biệt đáng buồn là 3 lần so với Ấn Độ . Không thể tiếp tục mãi như thế được.

¨      Hiện nay cách nhìn nhận như vậy không hẳn là phổ biến ở Trung Quốc?

-         Có nhiều yếu tố cùng tác động: chúng tôi thiếu nguyên liệu, chúng tôi có quá ít diện tích đất đai và dân số tăng liên tục. Hiện nay có 1,3 tỉ người đang sống ở Trung Quốc, nhiều gấp đôi so với 50 năm trước đây. Vậy mà trong 50 năm qua diện tích đất sử dụng cho canh tác và sinh sống bị giảm đi một nửa vì các thành phố phát triển và các vùng sa mạc đồng thời cũng phình ra.

¨      Vậy mà càng ngày Trung Quốc càng nổi trội lên như một nền kinh tế thần kỳ?

-         Sự thần kỳ này sắp kết thúc rồi, vì môi trường không theo kịp được nữa! Nước mưa rơi xuống trên 1/3 lãnh thổ Trung Quốc chứa axít.  1/2 khối lượng nước của 7 dòng sông lớn nhất nước chúng tôi không thể dùng được nữa vì bị ô nhiễm.  1/4 dân số không được cung cấp nước sạch. Không khí trong 1/3 các thành phố ở Trung Quốc bị ô nhiễm nặng nề. Chỉ không đến 20% chất thải từ các thành phố được xử lý không gây hại cho môi trường. Trong số 10 thành phố bị ô nhiễm nặng nề nhất thế giới có tới 5 thành phố của Trung Quốc.

¨      Tình trạng ô nhiễm đó gây tác hại đến nền kinh tế như thế nào?

-         Tác hại là cực kỳ lớn. Vì không khí và nước bị ô nhiễm nên chúng tôi bị mất trung bình từ 8% đến 15% GDP. Đó là chưa kể đến những chi phí về y tế. Ngoài ra con người còn phải gánh chịu những hậu quả nghiêm trọng. Tại Bắc Kinh, 70-80% các trường hợp bị ung thư là do môi trường ô nhiễm gây ra. Hiện nay ung thư phổi đã trở thành nguyên nhân gây tử vong số một.

¨      Dân chúng phản ứng như thế nào, họ có di chuyển đến sinh sống ở những vùng có môi trường lành mạnh hơn không?

-         Hiện nay những vùng phía Tây và những vùng sinh thái bị ô nhiễm đã ở trong tình trạng không còn gánh được dân cư của địa phương mình rồi. Vì thế trong tương lai chúng tôi sẽ phải di dời 186 triệu người ở 22 tỉnh thành. Nhưng những tỉnh thành khác chỉ có thể tiếp nhận được 33 triệu người. Như vậy, Trung Quốc sẽ có khoảng 150 triệu người tị nạn sinh thái.

¨      Chính phủ Trung Quốc có tìm cách kìm hãm sự phát triển bất lợi này không?

-         Có. Tại một số thành phố lớn như Bắc Kinh không khí đã sạch sẽ hơn. Nước trong một số sông, hồ cũng sạch hơn.  DDAx xuất hiện thêm một số khu bảo tồn thiên nhiên, một số thành phố điển hình về bảo vệ môi trường. Chúng tôi tiến hành trồng rừng, ban hành và thực thi nghiêm ngặt những quy định pháp luật. Tuy nhiên vẫn tồn tại một nhận thức lệch lạc.

¨       Đó là nhận thức gì?

-          Đó là nhận thức cho rằng, tăng trưởng kinh tế sẽ làm cho chúng tôi có khả năng tài chính vượt qua được cuộc khủng hoảng về môi trường, nguyên liệu và dân số.

¨      Tại sao ông cho rằng, nhận thức đó là sai lệch?

-         Sẽ không có đủ tiền để làm được việc đó. Những quốc gia phát triển với mức GDP đầu người hàng năm từ 8.000  đến 10.000 đôla có thể chịu đựng được, nhưng chúng tôi thì không. Cho đến khi chúng tôi đạt được mức GDP đầu người 4.000 đôla thì mọi cuộc khủng hoảng đã thâm nhập vào nước chúng tôi rồi và khi đó chúng tôi sẽ không có đủ sức mạnh kinh tế để vượt qua những cuộc khủng hoảng đó.

¨      Ông đề nghị đưa ra một loại GDP mới được ông gọi là GDP xanh. Cần phải hiểu khái niệm đó như thế nào?

-         Khi tính GDP xanh, người ta phải tính đến cả những cái giá phải trả để đạt được sự tăng trưởng, ví dụ như sự ô nhiễm môi trường. Chúng tôi muốn là thành tích của cán bộ lãnh đạo không chỉ được đo bằng sự tăng trưởng kinh tế, mà cả qua việc họ giải quyết các vấn đề môi trường, xã hội như thế nào.

¨      Cơ quan ông có thể xử lý những cơ sở gây ô nhiễm môi trường không?

-         Mới đây chúng tôi đã đình chỉ 30 dự án, trong đó có nhiều nhà máy điện, một nhà máy nằm ngay cạnh đập thủy điện Tam Hợp. Các doanh nghiệp đã không thẩm tra tác động của những dự án đầu tư mới trước khi ra quyết định đầu tư  như luật đã định.

¨      Tuy nhiên, 26 dự án lại được tiếp tục thực hiện, sau khi chỉ phải đóng một khoản tiền phạt rất nhỏ bé so với bạc tỉ họ đầu tư vào?

-         Rất tiếc là đúng như vậy. Vì thế chúng tôi phải sửa đổi lại những quy định pháp luật. Tuy quyền lực của chúng tôi không lớn, nhưng chúng tôi sẽ đóng cửa những dự án bất hợp pháp, trong đó có cả dự án của những doanh nghiệp rất có thế lực về kinh tế trong các lĩnh vực sản xuất thép, xi măng, nhôm và giấy. Tất nhiên đã và sẽ xuất hiện những bất đồng giữa chúng tôi với những nhóm lợi ích có thế lực, những chính quyền địa phương mạnh, nhưng chúng tôi sẽ không từ bỏ con đường của mình.

Phan Trọng Hùng (Thế giới mới, số 635, ngày 16/5/2005)