Tin tuc hoat dong

Dân trí, 26/10/2008:

Mổ xẻ lý do không thể truy cứu hình sự vụ Vedan

Hình ảnh Vedan giết sông Thị Vải.

Hội thảo “Doanh nghiệp và Môi trường qua vụ Vedan” được tổ chức tại Hà Nội, ngày 25/10, không chỉ nhìn nhận lại sự việc vi phạm nghiêm trọng về môi trường kể từ trước đến giờ mà còn chỉ ra lý do vì sao không thể truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trách nhiệm dân sự - cần đưa ra bằng chứng

Trong thời gian gần đây, cái tên Vedan đã trở thành mối quan tâm trong dư luận vì doanh nghiệp này là thủ phạm “âm thầm” giết sông Thị Vải, một con sông lớn ở phía Nam suốt 14 năm qua.

Không những vậy, hậu quả mà Vedan gây ra còn gây thiệt hại cho người dân, đặc biệt là những người nuôi trồng thủy sản ở các tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và TPHCM.

Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường gửi Thủ tướng Chính phủ, sau khi chỉ ra hàng loạt sai phạm nghiêm trọng mà công ty Vedan đã gây ra, cơ quan chức năng đã đề xuất các biện pháp xử phạt hành chính, truy thu phí môi trường và bồi thường thiệt hại nhưng không khởi tố hình sự, điều mà người dân đang chờ đợi.

Vì sao lại như vậy? Theo TS Nguyễn Văn Phương, luật Bảo vệ môi trường 2005 không quy định hình phạt cụ thể đối với từng hành vi vi phạm mà tùy vào tính chất, mức độ và thiệt hại do hành vi vi phạm gây ra mà tổ chức, cá nhân sẽ bị áp dụng trách nhiệm pháp lý tương ứng, có thể là hành chính, dân sự, kỷ luật hay hình sự.

Như vậy, với những hành vi vi phạm của công ty Vedan, doanh nghiệp và những người có liên quan thuộc công ty sẽ bị áp dụng trách nhiệm pháp lý về hành chính (việc này đã được thực hiện).

Về trách nhiệm dân sự, bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Cá nhân, pháp nhân và các chủ thể khác làm ô nhiễm môi trường gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật, kể cả trường hợp người gây ô nhiễm môi trường không có lỗi”.

Như vậy, Công ty Vedan đã có hành vi vi phạm pháp luật môi trường (xả nước thải không bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật môi trường) nên phải bồi thường thiệt hại do mình gây ra.

Đáng lưu ý là luật cũng quy định, các bên phải đưa ra bằng chứng, chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu, quan điểm của mình. Vì thế, để buộc Vedan phải bồi thường thiệt hại, bên bị hại phải chứng minh được có thiệt hại thực tế xảy ra và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm của Vedan với thiệt hại đã xảy ra.

Với những gì đã diễn ra cho thấy, thực tế để xác định được hậu quả do Vedan gây ra trong lĩnh vực môi trường là không hề đơn giản. Chẳng hạn như một hành vi vi phạm pháp luật môi trường có thể gây ra nhiều thiệt hại như thiệt hại gián tiếp, trực tiếp, tài sản, tính mạng, sức khỏe, môi trường… và để tính toán cũng như đưa ra được con số đầy đủ là không hề đơn giản.

Không thể truy cứu trách nhiệm hình sự

Khi đề cập tới trách nhiệm hình sự trong vụ việc Vedan, nhiều ý kiến, thậm chí có cả từ phía cơ quan chức năng là có thể “khởi tố hình sự vụ án công ty Vedan”. Tuy nhiên, một vấn đề cần giải quyết là việc truy cứu trách nhiệm hình sự được áp dụng đối với ai? Công ty Vedan hay cá nhân thuộc công ty” và nếu truy cứu trách nhiệm hình sự thì với tội danh gì?

TS Phương cho biết: Một trong những nguyên tắc của luật hình sự Việt Nam là “cá thể hóa trách nhiệm hình sự chỉ được áp dụng với cá nhân mà không được áp dụng đối với các pháp nhân (tổ chức). Như vậy có thể khẳng định là không thể truy cứu trách nhiệm hình sự đối với công ty Vedan là một pháp nhân.

Đối với cá nhân, điều 183 của Bộ luật hình sự 2000 quy định: Hành vi gây ô nhiễm nguồn nước có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng yếu tố cơ bản cấu thành phải là “đã bị xử phạt hành chính mà cố tình không thực hiện các biện pháp khắc phục theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền gây hậu quả nghiêm trọng”.

Do đó, nếu đặt vấn đề truy cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân trong công ty Vedan thì người này phải “đã bị xử phạt hành chính” mà từ trước tới giờ, các quyết định xử phạt hành chính của công ty Vedan chỉ áp dụng đối với công ty (pháp nhân)!

Đó chính là lý do vì sao không thể truy cứu trách nhiệm hình sự công ty Vedan cũng như cá nhân trong công ty. Tuy nhiên, TS Phương cho rằng có thể xem xét trách nhiệm hình sự đối với cá nhân trong Vedan với tội danh khác, chẳng hạn như tội “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” theo điều 285 Bộ luật hình sự năm 2000.

Rõ ràng, với những gì mà Vedan gây ra thì khung xử phạt do pháp luật Việt Nam quy định hiện nay là quá nhẹ. Điều đó đặt ra vấn đề cần có sự điều chỉnh và hoàn thiện khung pháp lý trong lĩnh vực môi trường.

Lan Hương

Tuổi trẻ online, 26/10/2008:

Doanh nghiệp né hội thảo môi trường

TT(Hà Nội) - Hơn một nửa trong số 30 doanh nghiệp được mời đã vắng mặt tại hội thảo “Doanh nghiệp với môi trường qua vụ việc Vedan” do Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường VN (VACNE) tổ chức sáng 25-10. “Số doanh nghiệp tham dự cũng không có ý kiến, không bày tỏ quan điểm qua vụ việc vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường vừa qua… nhưng đó là quyền của doanh nghiệp” - một chuyên gia môi trường thuộc Hội VACNE thất vọng.

Tại hội thảo, TS Nguyễn Ngọc Sinh - chủ tịch VACNE - đã đưa ra năm điểm cần phải tiếp tục nghiên cứu và kiến nghị, trong đó nhấn mạnh đã tới lúc cần phải có hướng dẫn đối với người dân về phương pháp khởi kiện những vụ việc vi phạm môi trường kiểu như Vedan vì có chuẩn bị hành trang mới tạo ra được sức mạnh cộng hưởng.

Theo TS Sinh, những vấn đề còn lại phải tiếp tục nghiên cứu và kiến nghị đó là cần sửa đổi Luật hình sự về môi trường vì thực tế cho thấy đã có những điều “vướng” cơ bản đối với những vấn đề liên quan đến tội phạm môi trường và cũng cần phải kiến nghị khẩn trương xây dựng một văn bản có tính pháp quy để tính toán thiệt hại do vi phạm môi trường gây ra.

* Sở Tài nguyên - môi trường tỉnh Quảng Nam vừa xử phạt Công ty cổ phần Wei Xern Sin VN 9 triệu đồng và Tổng công ty Thành An - chi nhánh miền Trung 2 triệu đồng vì các vi phạm về bảo vệ môi trường. Được biết trong khai thác, chế biến đá xây dựng tại mỏ đá Suối Mơ và mỏ đá Núi Trà (Tam Nghĩa, Núi Thành) cả hai đơn vị không thực hiện đầy đủ các nội dung bảo vệ môi trường .

X.L. - L.T.A. - V.T.

VN về môi trường

Ngày 25-10, tại Hà Nội, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường VN (VACNE) đã tổ chức hội thảo “doanh nghiệp với môi trường qua vụ việc Vedan”

Việc có thể xử lý hình sự Vedan VN làm ô nhiễm môi trường hay không là một vấn đề được nhiều đại biểu tham dự hội thảo quan tâm.

Vẫn có thể xử lý hình sự được Vedan

TS Nguyễn Văn Phương, Trường ĐH Luật Hà Nội, phân tích một trong những nguyên tắc của luật hình sự VN là “cá thể hóa trách nhiệm hình sự”, tức là trách nhiệm hình sự chỉ áp dụng với một thể nhân (cá nhân) mà không được áp dụng đối với các pháp nhân (tổ chức). Như vậy, có thể khẳng định là không thể truy cứu trách nhiệm hình sự đối với Vedan, là một pháp nhân. Bên cạnh đó, việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với thể nhân (cá nhân) thuộc Vedan VN cũng cần xem xét tới yếu tố cấu thành tội đó...

Ông Phương kết luận, nếu căn cứ theo điều 183 Bộ Luật Hình sự năm 2000 thì không thể truy cứu trách nhiệm hình sự Vedan VN (vì công ty là pháp nhân) cũng như cá nhân trong công ty. “Tuy nhiên, có thể xem xét trách nhiệm hình sự đối với cá nhân trong vụ Vedan VN với tội danh khác như tội “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” theo điều 285 Bộ Luật Hình sự năm 2000.

Mới có 3,5% KCN có hệ thống xử lý nước thải tập trung

VACNE cho biết, hiện cả nước có 1.200 KCN thì chỉ có 40 KCN đã hoàn thành công trình xử lý nước thải tập trung, chiếm 3,5% và 20 KCN đang trong quá trình xây dựng hoặc chuẩn bị đầu tư xây dựng hệ thống công trình xử lý nước thải. Theo VACNE, tình trạng phổ biến là công tác bảo vệ môi trường chưa được thực hiện đồng bộ trong các KCN, chất lượng xử lý nước thải đặc biệt là xử lý cục bộ tại các doanh nghiệp trong KCN còn rất hạn chế.

T.Dũng

Trả lời báo giới bên lề Quốc hội ngày 24-10, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường cho rằng, hệ thống pháp luật có đủ điều kiện để xử lý sai phạm về pháp luật bảo vệ môi trường của doanh nghiệp, trong đó có Vedan VN. Vấn đề theo Bộ trưởng Hà Hùng Cường, là phải quyết tâm thực hiện, xử lý đến cùng theo quy định của pháp luật.

Vedan VN phải bồi thường thiệt hại cho dân

Cũng theo ông Phương, bên cạnh việc xử phạt hành chính, Vedan VN phải chịu trách nhiệm khác như phải bị truy thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp theo luật định. Ngoài ra, hành vi của Vedan VN đã làm cho nước sông Thị Vải ô nhiễm và trách nhiệm làm sạch sông là trách nhiệm hành chính.

Tuy nhiên, sau khi dòng sông được làm sạch nhưng vẫn có sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của dòng sông đối với con người (như các loài thủy sinh bị suy giảm...) thì được coi là thiệt hại về môi trường và có thể được giải quyết bằng con đường dân sự. Căn cứ theo điều 623 Bộ Luật Dân sự năm 2005: Cá nhân, pháp nhân và các chủ thể khác làm ô nhiễm môi trường gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật, kể cả trường hợp người gây ô nhiễm môi trường không có lỗi.

Ông Phương cho hay, với những hành vi sai phạm đã được phát hiện, Vedan VN phải bồi thường thiệt hại gây ra. Nhưng để làm được điều này, các bên phải đưa ra bằng chứng, để chứng minh cho quan điểm yêu cầu được đền bù thiệt hại.

Về điều này, PGS-TS Nguyễn Thế Chinh, Trường ĐH Kinh tế Quốc dân, cho biết trên thế giới đã có nhiều kinh nghiệm về việc bắt buộc doanh nghiệp phải đền bù thiệt hại về môi trường do doanh nghiệp này gây ra và có đủ cơ sở khoa học để chứng minh thiệt hại. Theo đó, doanh nghiệp phải bồi hoàn hai loại chi phí khắc phục môi trường đó là chi phí thiệt hại trước mắt và chi phí thiệt hại lâu dài.

Chi phí thiệt hại trước mắt được hiểu là chi phí thiệt hại đang diễn ra tức thời, như chi phí cần phải thu dọn, xử lý do ô nhiễm gây ra, không để tiếp tục lan truyền ô nhiễm. Chi phí thiệt hại lâu dài là những chi phí phải bỏ ra để khôi phục chất lượng nước sông Thị Vải như trước khi bị xâm hại. Việc tính toán đầy đủ thiệt hại của sông Thị Vải do Vedan VN gây nên, theo ông Chinh đòi hỏi phải có sự tham gia của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, đặc biệt trong đó có vai trò của các nhà kinh tế môi trường.

Chủ tịch VACNE, TS Nguyễn Ngọc Sinh, cho biết VACNE tình nguyện nhận trọng trách tính toán thiệt hại do Vedan gây ra cho sông Thị Vải nếu được yêu cầu.

Sau khi vụ xả nước thải của Vedan bị phát hiện, khoảng 1.000 người dân Châu Thành, Nhơn Trạch (Đồng Nai) đã đệ đơn kiện lên tòa án đòi Vedan VN bồi thường thiệt hại. Song đơn này đã không được chấp nhận với lý do chưa có kết luận của Bộ Tài nguyên - Môi trường. Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Thu Ba nói chưa biết người dân kiện vì lý do gì nhưng theo đúng thẩm quyền, tòa án phải thụ lý đơn kiện. Còn có được bồi thường hay không thì người dân phải c