Nước: Vấn nạn môi trường, vấn đề văn hóa 

(VietNamNet)- Ngày nước thế giới năm nay (22/3) có chủ đề ''Nước và văn hóa'' trong bối cảnh nhiều nhiều nơi vẫn còn quan niệm nước là “của trời cho” nên sử dụng bừa bãi và thiếu ý thức bảo vệ, bảo tồn nước..

Văn hóa nước gắn chặt với đời sống con người

Nước chiếm 3/4 bề mặt trái đất. Trong cấu trúc động thực vật thì nước chiếm tới 95-99% trọng lượng các loài cây dưới nước, 80% trọng lượng các loài cá, 70% trọng lượng các loài cây trên cạn, 65-75% trọng lượng con người và các loài động vật.

Chính vì vậy, nước là điều kiện đầu tiên xác định sự tồn tại của sự sống, của con người và gắn với nó là nền văn hóa.

Cách đây gần 250 năm, (1760), Lê Quý Đôn đã đánh giá “Vạn vật không có nước không thể sống được, mọi việc không có nước không thể thành được”. Bây giờ, thế giới lại khẳng định “Nước là tài nguyên quan trọng thứ hai sau tài nguyên con người”.

Lịch sử cũng dã minh chứng, trên thế giới, phần lớn các nền văn hoá cổ nổi tiếng đều hình thành ở đồng bằng châu thổ các dòng sông lớn: văn hoá Ai Cập trên sông Nile; văn hoá Lưỡng Hà vùng đồng bằng sông Tigris và Euphrates; văn hoá Ấn Độ ở đồng bằng sông Hằng- sông Dư; văn hoá Trung Quốc sông Hoàng Hà- Trường Giang...

Người Việt do xuất phát từ việc cư trú ở vùng sông nước nên mọi thứ đều phải thích nghi với nước, nền văn minh lúa nước người Việt cổ tập trung ở đồng bằng ba sông lớn: sông Hồng, sông Mã, sông Cả.

Từ đó, tận dụng và khai thác cái lợi của nước từ ăn (với các loại thực vật sống trong nước như gạo, rau, cá); đến ở (xu hướng sống gần nguồn nước); đi lại (xưa nay cũng gắn với sông nước và biển khơi); cả những trận thắng lớn của Việt Nam trong lịch sử chống ngoại xâm (đều lợi dụng diễn biến của nguồn nước ở các cửa sông như: sông Bạch Đằng, sông Như Nguyệt, sông Rạch Gầm…) ; các trò vui chơi dưới nước (đua thuyền, đua ghe, thi bơi, thi lặn...), thậm chí người Việt còn tôn thờ nước như một trong những lực lượng tự nhiên quan trọng nhất...

Nước hết- văn hóa không còn?!

Năm 1992, tại Hội nghị liên hiệp quốc về Môi trường và Phát triển tại Rio de Janeiro đã đưa ra sáng kiến tổ chức kỷ niệm Ngày nước thế giới. Hội đồng bảo an liên hiệp quốc lấy ngày 22/3 hàng năm là Ngày nước thế giới, bắt đầu tổ chức từ năm 1993.

Năm nay, Ngày nước thế giới lấy chủ đề là "Nước và văn hóa". Chủ đề này cho thấy một thực tế, trên thế giới có nhiều cách nhìn nhận, sử dụng nước có sự đa dạng về truyền thống văn hóa.

Đối với nhiều tôn giáo, nước rất linh thiêng và nó được sử dụng trong các nghi lễ khác nhau. Nước được thể hiện trong nghệ thuật qua hàng thế kỷ (trong âm nhạc, hội họa, văn học, phim ảnh... và nó cũng là yếu tố trọng tâm của các nghiên cứu  khoa học).

Trong bối cảnh phát triển kinh tế- xã hội hiện nay, tài nguyên nước đang bị đe doạ nghiêm trọng. Nguồn nước ngày càng ô nhiễm và cạn kiệt, phần lớn là do nạn chặt phá rừng tràn lan và việc khai thác, sử dụng nước không hợp lý.

Trong nhận thức của nhiều người dân, quan niệm nước là “của trời cho” vẫn tồn tại, dẫn đến tình trạng sử dụng nước bừa bãi, thiếu ý thức bảo vệ, bảo tồn nguồn nước.

Tại Việt Nam, những năm gần đây, ô nhiễm nước ở các con sông Đồng Nai, sông Sài Gòn, sông Đáy, sông Nhuệ… ở mức báo động. Khoảng 60% dân số toàn quốc được sử dụng nước sạch. Thiếu nước cho sử dụng và sử dụng nước không bảo đảm chất lượng làm suy giảm sức khoẻ cộng đồng, gia tăng bệnh tật và nghèo đói.

Các nhà nghiên cứu về nước đánh giá, những vấn đề này ảnh hưởng nghiêm trọng và dần dần sẽ làm mai một văn hóa nước. Bởi nước tạo ra văn hóa đặc thù, văn hóa lại ảnh hưởng tới nước thông qua vai trò của nó trong việc giáo dục ứng xử của con người đối với nước. Giá trị văn hóa và các giá trị xã hội quyết định tới việc con người xác định giá trị, nhận thức và quản lý như thế nào đối với tài nguyên nước.

Theo ông Lê Bắc Huỳnh, Phó Cục trưởng Cục quản lý tài nguyên nước thì việc quản lý tài nguyên nước phải cân nhắc tới tất cả các khía cạnh, trong đó có văn hoá nước bởi vì nước và văn hóa là hai yếu tố gắn bó với con người.

Ông Huỳnh cũng cho rằng, nếu không hiểu và cân nhắc không đầy đủ các khía cạnh văn hóa của nước, chúng ta sẽ không thể tìm ra giải pháp toàn diện với tính xã hội hóa cao và bền vững trong quản lý nguồn tài nguyên vô cùng quý giá này.

Chỉ đạo về bảo vệ và bảo tồn nguồn tài nguyên nước, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Mai Ái Trực luôn luôn nhấn mạnh, phải ''khôn ngoan'' trong quản lý tài nguyên nước, tức là phải vừa phát triển tài nguyên nước vừa phân phối, sử dụng một cách tổng hợp, tiết kiệm và hiệu quả. Đồng thời, vừa quản lý số lượng nước đi đôi với quản lý chất lượng nước.

Kiều Minh (Theo VienamNet)

Biến nước cống thành nước sạch

Kỹ sư Lê Ngọc Khánh, một nhà khoa học về hưu tại TP HCM, đã nghiên cứu và chế tạo thành công hai loại hóa chất có thể lọc sạch được nước nhiễm phèn, nước đục thành nước sinh hoạt ăn uống.

Thậm chí hóa chất này còn có thể lọc cả nước cống, nước kênh rạch thành nước đạt tiêu chuẩn loại B chỉ trong vài giờ...

Kết quả thử nghiệm từ nước thải kênh Nhiêu Lộc cho thấy chỉ trong khoảng 3 phút từ khi bỏ hóa chất vào nước, các cặn bẩn bắt đầu kết tủa và dần lắng chìm xuống đáy bình. Mùi hôi của nước kênh cũng giảm được độ đậm đặc hơn trước khoảng 40%.

"Từ trước đến nay nước thải, nước bẩn là vấn đề bức xúc của xã hội. Vì vậy tuy đã nghỉ hưu nhưng hầu như mỗi ngày tôi đều dành một ít thời gian để tiếp tục công việc nghiên cứu của mình" - ông Khánh nói.

Kỹ sư Khánh đặt tên cho hai loại hóa chất này là C1 và C2 (C: clean, chất làm sạch). Cả hai chất này được điều chế từ những nguyên liệu rẻ tiền như cao lanh (đất sét), đá vôi, phèn, quặng nhôm. Chất C1 được điều chế thành một loại muối vô cơ có độ kiềm rất cao (pH lên đến 14).

Khi hòa chất này vào nước bẩn và khuấy đều, môi trường nước sẽ có độ pH rất lớn, vì vậy mà các ion kim loại nặng, các chất hữu cơ mạch vòng như thuốc trừ sâu, Fenon, Naton... sẽ kết tụ lại và không tan trong nước.

Độ pH cao cũng khiến các chất dimer (chất có khoảng hai, ba phân tử hóa chất dính vào nhau) như metan, amoniac (NH3) kết dính và lơ lửng trong nước.

Sau khi đưa chất C1 vào nước bẩn vài phút, chất C2 sẽ được cho vào. Chất C2 được điều chế từ cao lanh là một hỗn hợp keo có chức năng kết tủa chất vô cơ và hữu cơ.

Ngoài ra, chất C2 cũng được điều chế có một gốc axit làm nhiệm vụ khử ion kiềm dư có khả năng kết lắng để trả lại cho nước trạng thái trung tính (độ pH là 7).

Ông Khánh tính toán: với 10.000 đồng, người dân có thể làm sạch 7m3 nước chỉ trong 30 phút mà không cần thiết bị gì (chỉ cần thùng chứa). Ngay cả người nghèo, mỗi tháng chỉ cần 1m3 nước để ăn uống, tắm giặt thì số tiền họ bỏ ra vẫn chưa tới 1.500 đồng.

Với quy mô lọc nước lớn hơn (dùng cho nguyên cả thôn, xã), ông Khánh cũng đã nghĩ đến phương án thiết kế gồm các bể lọc nhưng giá thành lọc nước cũng chỉ dưới 1.500 đồng/m3.

Ông Khánh cho biết ông sẵn sàng chuyển giao công nghệ làm hóa chất lọc nước cho bất kỳ cá nhân, đơn vị nào quan tâm.

Địa chỉ liên hệ: 263/34 Nguyễn Hồng Đào, quận Tân Bình, TP HCM. ĐT: (08) 8427267.

(Theo Tuổi Trẻ)

Liên hiệp quốc: Không nên xây mới các đập ngăn nước!

"Nước và văn hoá" là chủ đề của "Ngày nước thế giới" năm nay, ngày 16/3 tới đây, Liên hợp quốc sẽ công bố bản "Báo cáo phát triển nguồn nước của thế giới".

Nước là nguồn của sự sống, thế nhưng rất nhiều lưu vực các con sông gắn liền với nền văn minh nhân loại đang bị lợi dụng một cách công khai, thêm vào đó là sự nóng dần lên của Trái đất do có phần "đóng góp" của các hoạt động công nghiệp làm cho nguồn nước trong tương lai bị đe doạ nghiêm trọng. Có tới ít nhất là một nửa trong số 500 dòng sông lớn trên toàn cầu bị khô cạn hoặc ô nhiễm nghiêm trọng.

Nước nguồn sống của con người.

Một nguyên nhân gây cạn kiệt nguồn nước được nhắc đến trong báo cáo của Liên hợp quốc là việc xây dựng các con đập đã làm thay đổi trật tự tự nhiên của lưu vực các con sông. Có không biết bao nhiêu con đập đã được xây dựng trên 20 con sông dài nhất thế giới.

Hiện nay, khoảng hơn 45.000 các con đập lớn trên toàn cầu làm hạn chế khoảng 15% dòng chảy của các sông đổ ra biển, diện tích che phủ của các con đập hiện đã chiếm 1% diện tích đất liền trên toàn cầu, nhưng lòng "nhiệt tình" xây dựng đập ngăn nước của con người vẫn chưa hề dừng lại.

Liên hiệp quốc kiến nghị các nước nên nghiêm cấm thực hiện các dự án xây dựng mới đập ngăn nước và hồ chứa nước, hãy để cho các con sông được chảy tự do.

Đối với những con sông không bị ảnh hưởng bởi các đê, đập ngăn nước thì vận mệnh của chúng cũng không hẳn đã tốt đẹp hơn, kể cả sông A-ma-zôn - con sông được coi là phong phú nhất về nguồn nước cũng phải chịu ảnh hưởng của khí hậu nóng lên trên toàn cầu.

Nhánh sông A-ma-zon bị hạn.

Mùa thu năm 2005, sông A-ma-zôn phải trải qua một trận hạn hán lớn nhất từ 40 năm qua, gây nguy cơ cháy rừng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến 16 thành phố duyên hải, cũng do đó, môi trường sinh thái của rừng nhiệt đới A-ma-zôn - "Lá phổi của Trái đất" và "Thiên đường của sinh vật" cũng phải trải qua một trận khiêu chiến lớn. Sông Yukon - dòng sông chính ở khu vực Bắc Mỹ, dòng sông dài nhất không bị ngăn đập cũng bị ảnh hưởng, loài cá hồi sống ở dòng sông này bị chết hàng loạt do nhiệt độ nước tăng cao.

Trong số các nguồn nước trên toàn cầu, nguồn nước trên lục địa chỉ chiếm 6%, 94% còn lại là nước biển. Trong số nguồn nước trên lục địa, lại có tới 77,2% phân bố ở Bắc cực và Nam cực; 22,4% phân bố ở sâu trong lòng đất rất khó khai thác, chỉ có 0,4% nước sông có thể cung cấp để duy trì cuộc sống cho con người.

Sự phân bố không đều của nguồn nước dẫn đến việc một số quốc gia và khu vực bị thiếu nước nghiêm trọng. Ví dụ như lượng nước của sông Zairean ở châu Phi chiếm khoảng 30% lượng nước tái sinh của cả đại lục, nhưng dòng chảy chính của dòng sông lại chảy qua khu vực rất ít dân cư; hoặc như sông A-ma-zôn, lưu lượng của nó chiếm 60% tổng lưu lượng của khu vực Nam Mỹ, nhưng con sông này lại không chảy qua khu vực dân cư tập trung nên nguồn nước phong phú đó không thể nào được tận dụng triệt để.

Sự quản lý thiếu chặt chẽ do nghèo đói và sự ô nhiễm môi trường, nên 1/5 dân số toàn cầu không thể được cung cấp đầy đủ nguồn nước sạch cho cuộc sống, trong đó trên một nửa số dân bị thiếu nước sạch sinh sống ở Trung Quốc và Ấn Độ. Do nguồn nước sinh hoạt và tưới tiêu chính ở Ấn độ là nguồn nước ngầm nên nếu chính phủ nước này không thay đổi phương thức quản lý đối với nguồn nước thì trong vòng 20 năm tới, Ấn Độ sẽ phải đối mặt với nguy cơ lớn vì thiếu nước vì nhu cầu dùng nước sẽ vượt qua lượng nước có thể cung cấp.

Theo tính toán, đến năm 2035, sẽ có khoảng 3 tỷ người sẽ bị suy giảm điều kiện sống do thiếu nước nghiêm trọng, số người này hầu hết sinh sống ở các nước đang phát triển, đặc biệt là Châu Phi, Trung đông hoặc Nam Á, điều này tất nhiên sẽ kéo theo đói nghèo và cản trở sự phát triển kinh tế.

Tuyết Nhung - VietnamNet

2.916 tỷ đồng điều tra tài nguyên - môi trường biển 

(VietNamNet) - Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Đề án tổng thể về điều tra cơ bản và quản lý tài nguyên - môi trường biển đến năm 2010, tầm nhìn đến năm 2020, với tổng kinh phí dự kiến là 2.916 tỷ đồng.

Việc đầu tư, thực hiện đề án nhằm đạt mục tiêu cơ bản là điều tra điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và môi trường vùng biển Việt Nam; xác lập luận cứ khoa học, cơ sở pháp lý để tăng cường quản lý nhà nước, phát huy tiềm năng, lợi thế của biển và vùng ven biển; thực hiện nhiệm vụ phát triển bền vững vùng biển, ven biển và hải đảo, tăng cường quốc phòng, an ninh và bảo đảm chủ quyền quốc gia.

Ngoài ra, đề án cũng nhằm xây dựng chính sách, hoàn thiện hệ thống luật pháp và hệ thống tổ chức, nâng cao trình độ quản lý, cơ sở vật chất kỹ thuật của công tác điều tra cơ bản và quản lý tài nguyên - môi trường biển đến năm 2020 đạt trình độ trung bình khá trong khu vực Đông Nam Á.

Cụ thể, giai đoạn 2006-2010, Việt Nam cần xây dựng, hoàn thiện về cơ bản chính sách, luật pháp bảo đảm nguồn nhân lực, vốn đầu tư, hoàn thành về cơ bản hệ thống cơ sở dữ liệu và cơ chế quản lý, khai thác dữ liệu về điều tra cơ bản và quản lý tài nguyên - môi trường biển.

Giai đoạn 2011-2020 sẽ hoàn thiện cơ sở dữ liệu về tài nguyên - môi trường biển Việt Nam, bảo đảm tính hệ thống, đồng bộ, hiện đại, có độ tin cậy cao.

Sắp tới, Chính phủ sẽ thành lập Ban Chỉ đạo Nhà nước về điều tra cơ bản tài nguyên - môi trường biển do Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo Nhà nước về Biển Đông và hải đảo trực tiếp làm Trưởng Ban; Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường làm Phó Trưởng ban Thường trực. Các thành viên khác của Ban gồm đại diện lãnh đạo các bộ, ngành liên quan, UBND một số tỉnh, thành ven biển.

H.Phương (Theo  VietnamNet)

Nhà máy phát điện từ rác Phước Hiệp.

Quảng Ninh: Vịnh Hạ Long trước nguy cơ gây ô nhiễm môi trường từ tàu thuyền du lịch

Theo ông Ngô Hùng, Trưởng ban quan lý vịnh Hạ Long cho biết với tốc độ gia tăng của hoạt động tầu thuyền du lịch trên vịnh Hạ Long và việc quản lý chất thải không được triệt để đang là một trong những nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm môi trường vịnh.

Nhằm tăng cường bảo vệ môi trường sinh thái vịnh Hạ Long, mới đây UBND tỉnh Quảng Ninh đã có quyết định số 07/2006, yêu cầu thành phố Hạ Long phối hợp với các cấp, các ngành chức năng nghiêm cấm các tổ chức hoạt động lấn biển, nạo vét đổ bùn thải, bốc rót vận chuyển than; các cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ ăn uống, kinh doanh xăng dầu trái phép... trong khu vực bảo vệ tuyệt đối Di sản vịnh Hạ Long.

UBND tỉnh cũng quyết định hạn chế cấp phép cho các tàu thuyền vận chuyển khách du lịch và các tàu thuyền đang kinh doanh nhất thiết phải tuân thủ các qui định có đầy đủ trang bị thiết bị thu gom rác thải đối với chất rắn, cũng như rác thải lỏng. Ngoài ra, quy mô của tàu phải đảm bảo độ mớn nước không quá sâu, công suất tàu không quá lớn, có sự hạn chế về tốc độ, như vậy mới giảm khả năng khuấy đục đáy vịnh. Ban quản lý vịnh Hạ Long phối Cảnh sát giao thông đường thuỷ, Cảng tầu khách du lịch Bãi Cháy tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục tới các tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp có các hoạt động trên vịnh Hạ Long và cộng đồng dân cư sống trong khu vực vùng đệm để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường vịnh Hạ Long. Tổ chức thực hiện giám sát chặt chẽ việc thu gom và xử lý nước thải của các tàu thuyền du lịch, kiên quyết xử lý nghiêm minh các trường hợp không chấp hành quy định bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long.

Hiện nay,Cảng tàu khách du lịch Bãi Cháy có số lượng tàu du lịch tham gia dịch vụ chở khách tham quan vịnh Hạ Long lên tới trên 350 tàu. Số lượng khách du lịch đến tham quan biển đảo vịnh Hạ Long tăng mạnh như năm 2005 là 1,4 triệu lượt, riêng tháng 2 đầu năm 2006 đã có trên 14.000 lượt tầu thuyền được cấp phép rời cảng đưa đón trên 156.000 lượt khách thăm vịnh. Với con số hàng trăm chuyến tàu xuất bến mỗi ngày chở hàng nghìn du khách tham quan thì biện pháp quản lý về môi trường mới chỉ thực hiện, nhưng thu gom chất thải của các tàu du lịch vẫn chưa được kiểm soát triệt để. Theo Sở Giao thông Vận tải tỉnh Quảng Ninh, mỗi năm có tới từ 30 đến 40 tàu được đóng mới tham gia hoạt động chở khách tham quan vịnh Hạ Long. Nhìn chung các tàu thuyền này đều có quy mô lớn, hiện đại nhưng phần xử lý chất thải lỏng thì vẫn bị bỏ ngỏ. Theo khảo sát của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, chỉ trong một khu vực hẹp từ khu vực Vựng Đâng đến khu Lò Vôi (Thành phố Hạ Long) đã có tới 5 điểm bán xăng dầu. Đây chính là nguyên nhân gây ô nhiễm dầu, tăng nồng độ kim loại nặng trong nước, ảnh hưởng tới nhiều dạng sinh vật biển, đặc biệt là san hô.

Lại Minh Đông - MoreNet

Rùa Hồ Gươm bị nhiều thương tích

Phân tích các bức ảnh chụp rùa Hồ Gươm trong thời gian gần đây cho thấy trên mai và đuôi rùa có một số vết tích của các cú đánh khiến mai rùa bị lõm xuống...

Vết lõm trên mai nghi là vết tích một cú đánh

Các lỗ trên đuôi rùa Hồ Gươm - sinh vật có ý nghĩa đặc biệt đối với đời sống văn hóa tâm linh - có thể do lưỡi câu chùm mà những kẻ câu trộm làm vướng vào.

Phó Giáo sư sinh vật Hà Đình Đức cho biết, phân tích những bức ảnh Rùa Hồ Gươm chụp được trong thời gian gần đây, có thể khẳng định cụ Rùa đã bị nhiều thương tích.

Trong bức ảnh chụp ngày 3/11/2005, khi cụ Rùa bò hẳn lên cạn, có thể thấy ở lưng, phần mai bên phải có một vết lõm khá sâu, có thể là vết tích của một cú đánh mạnh. Phó Giáo sư Đức nói có người ở Hồ Gươm kể rằng đã chứng kiến “nước đùn ra từ vết thủng đó”(?).

Cũng trên bức ảnh, ở phần đuôi cụ Rùa có thể thấy mấy lỗ sâu. Phán đoán đấy có thể là vết tích của lưỡi câu chùm để lại (ở Hồ Gươm có những kẻ câu trộm nhưng khá… công nhiên).

Tuy nhiên, đó chưa phải là tất cả. Có lần ông Đức và cử nhân Vũ Ngọc Thành ở Bảo tàng động vật Khoa Sinh học, Đại học Khoa học tự nhiên Hà Nội quan sát qua ống nhòm thấy rõ ở phần mai bên phải trên lưng cụ Rùa có một vết lõm ngang, dài giống như có một xương sườn của cụ bị gãy.

Cụ Rùa Hồ Gươm có một vị trí khá đặc biệt trong đời sống văn hóa tâm linh của người Hà Nội nói riêng và người Việt Nam nói chung. Có thể coi cụ là một di tích sống.

Việc bảo vệ cụ Rùa là một yêu cầu cấp thiết. Đề nghị cơ quan quản lý di tích khu vực Hồ Hoàn Kiếm và Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội có những biện pháp kiên quyết đối với những ai cả gan xâm hại đến cụ Rùa và ngăn chặn hiện tượng câu trộm vốn không phải là hiếm gặp ở Hồ Gươm.

Thủy Vi - Tiền Phong Online