(VACNE) - Từ lâu, Quế đã được sử dụng rộng rãi trong đời sống, vừa là gia vị, vừa là vị thuốc quý có nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Sáng 7/3/2026 vừa qua, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam (VACNE) đã công nhận cây Quế cổ thụ ước tính 162 năm tuổi, tại Nóc Ông Ní, thôn 2, xã Trà Vân, thành phố Đà Nẵng, là CÂY DI SẢN VIỆT NAM. Cây Quế này cao hơn 20m, chu vi gốc thân 3,5m, tán lá rộng, xanh tốt quanh năm. Do cây sống lâu năm nên người Ca Dong ở địa phương gọi là “cụ Quế”, báu vật của núi rừng. Theo Chính quyền địa phương, đến nay Nóc Ông Ní còn giữ được 7 cây Quế cổ thụ trên 80 năm tuổi.
Quế còn có tên là Quế đơn, Quế bì, Mạy quế (Tày). Tên khoa học là Cinnamomum cassia Presl., họ Long não (Lauraceae).
Mô tả: Cây gỗ lớn, cao 10-20m, hoặc hơn. Vỏ thân nhẵn, phân cành nhiều. Lá mọc so le, phiến lá dày cứng, hình mũi mác, dài 12-25cm, rộng 5-8cm, có 3 gân chính hình cung nổi rõ, gân phụ nhiều, nằm ngang, song song, cuống lá ngắn 1,5-2cm. Cụm hoa là một chùy dài 7-15cm, ở nách lá gần đầu cành. Hoa màu trắng, bao hoa có 6 phiến, dài 3mm, mặt ngoài có lông mịn. Quả hạch, hình bầu dục, dài 12-13mm, nhẵn bóng, nằm trong đài tồn tại, khi chín màu nâu tím. Mùa hoa, quả: tháng 6-10.
Hình 1: Cây Quế cổ thụ (nguồn: Danh Trường)
Hình 2: Vỏ Quế (nguồn: Internet)
Phân bố: Cây Quế mọc hoang trong rừng, phổ biến từ Miền Bắc đến Miền Trung, trên dãy Trường Sơn. Cây này cũng được trồng ở nhiều nơi, vùng trồng Quế lâu đời như Yên Bái (Văn Yên), Thanh Hoá (Thường Xuân), Quảng Nam (Trà My), vv. Ngoài ra, Quế cũng được trồng ở một số tỉnh miền nam Trung Quốc (Vân Nam, Quảng Tây).
Bộ phận dùng: Vỏ thân (Quế nhục), vỏ cành (Quế chi). Thu hái vào mùa hè-thu. Sau khi bóc vỏ, ủ hoặc để tự nhiên cho khô dần ở chỗ râm mát, thoáng gió. Lá Quế là nguyên liệu chính để sản xuất tinh dầu Quế.
Thành phần hóa học: Cây Quế chứa tinh dầu: trong vỏ 1-2% hoặc hơn, trong lá 0,7-1,2%. Thành phần chính của tinh dầu Quế là aldehyd cinnamic (75-90%), salicylaldehyd, methyl- salicylaldehyd, eugenol, methyleugenol, và nhiều hợp chất khác như acid cinnamic, acetat cinnamyl và o-methoxycinnamaldehyd, cinnzeylanol, cinnzeylanin, tanin (5%).
Công dụng: Theo Đông y, Quế có vị cay, ngọt, tính nóng, mùi thơm; có tác dụng ôn trung, bổ hoả, hồi dương, ấm thận tỳ, hoạt huyết, chỉ thống và thông kinh. Dùng trong các bài thuốc: chữa đau dạ dày, đau bụng, tiêu chảy, choáng, cảm lạnh, buốt các ngón tay chân, ho hen, đau khớp, bế kinh, và huyết áp cao. Quế còn có tác dụng kháng khuẩn, chống viêm, giúp hạ đường huyết, giảm cholesterol.
Dùng vỏ Quế 1-3g cho vào cốc và pha nước sôi, đậy kín một lúc rồi uống. Cũng có thể dùng 1-4g ngâm rượu hoặc sắc uống. Hoặc bột Quế, mỗi lần 0,5-2,5g uống với nước ấm. Không dùng cho phụ nữ có thai.
Tinh dầu Quế có tính kháng khuẩn và kháng nấm, được dùng chống vi khuẩn, nấm mốc.
Bài thuốc:
1. Kích thích tiêu hoá, chữa đau bụng: 4g bột Quế chi, ngâm rượu uống.
2. Chữa tiêu chảy: 4-8g Quế nhục (vỏ thân), 4g hạt Cau già, 2 lát Gừng nướng, 20g gạo nếp rang vàng. Sắc uống.
TSKH. Trần Công Khánh