Ô nhiễm không khí tại Hà Nội. (Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN)
Theo hệ thống dự báo sớm chất lượng không khí Hà Nội (HanoiAir), chiều 8/1, chất lượng không khí tại một số khu vực trên địa bàn thành phố đã ở ngưỡng xấu. Người dân, đặc biệt là người cao tuổi, trẻ nhỏ và những người có bệnh nền về tim mạch, hô hấp được khuyến cáo hạn chế các hoạt động ngoài trời.
HanoiAir là hệ thống do Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội phối hợp với Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia và Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) triển khai thử nghiệm. Hệ thống cho phép dự báo xu hướng chất lượng không khí theo cả không gian và thời gian, qua đó hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành các giải pháp kiểm soát ô nhiễm.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy, ô nhiễm không khí đã trở thành một trong những thách thức môi trường nghiêm trọng nhất của Hà Nội. Vào các thời điểm giao mùa, nhất là mùa đông – xuân, chất lượng không khí tại nhiều khu vực thường xuyên rơi vào ngưỡng kém, thậm chí xấu, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và các hoạt động kinh tế – xã hội.
Nguyên nhân ô nhiễm được xác định là tổng hòa của nhiều nguồn phát thải đan xen như giao thông, xây dựng, sản xuất công nghiệp, đốt ngoài trời, đốt rác, đốt vàng mã… Bên cạnh đó, các yếu tố khí tượng bất lợi như nghịch nhiệt, ít gió trong mùa đông – xuân khiến khả năng khuếch tán chất ô nhiễm bị hạn chế, làm tình trạng ô nhiễm trở nên trầm trọng hơn.
Trong khi đó, việc thiếu các công cụ dự báo đủ sớm khiến nhiều giải pháp kiểm soát vẫn mang tính bị động, chỉ được triển khai khi chất lượng không khí đã suy giảm nghiêm trọng.
Theo HanoiAir, trong những ngày đầu tháng 1/2026, chất lượng không khí trên địa bàn thành phố có xu hướng xấu đi. Dự báo chỉ số AQI trung bình toàn thành phố trong giai đoạn từ ngày 9 đến 13/1 tăng so với tuần trước; riêng ngày 10/1, AQI cao nhất đạt 114 và ngày 11/1 lên tới 139, ở mức kém. Các khu vực phía Nam, Tây Nam và Tây Bắc Thủ đô được dự báo chịu ảnh hưởng rõ nét nhất của đợt ô nhiễm này.
Những con số trên cho thấy nguy cơ ô nhiễm không khí gia tăng là hiện hữu, nhất là trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh xây dựng hạ tầng, chỉnh trang và mở rộng đô thị.
Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, HanoiAir được xác định là công cụ để kích hoạt các biện pháp quản lý cụ thể. Trên cơ sở dự báo, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã có văn bản đề nghị các sở, ngành, địa phương triển khai đồng loạt các giải pháp cấp bách nhằm hạn chế phát sinh nguồn ô nhiễm.
Cụ thể, Sở Xây dựng được yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát việc kiểm soát bụi tại các công trình xây dựng, đặc biệt là các dự án đang thi công trong khu vực nội đô; thực hiện nghiêm các biện pháp tưới nước, rửa đường, phun sương giảm bụi. Công an thành phố tăng cường tuần tra, xử lý nghiêm các phương tiện vận chuyển vật liệu, chất thải xây dựng vi phạm quy định, gây phát tán bụi.
Đáng chú ý, ngành Dân tộc và Tôn giáo cũng được huy động tham gia kiểm soát ô nhiễm thông qua việc tuyên truyền, vận động hạn chế đốt vàng mã tại các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo, từng bước thay đổi thói quen của người dân.
Nhấn mạnh vai trò của hệ thống dự báo sớm, ông Vũ Xuân Tùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội khẳng định, HanoiAir không phải để “tham khảo” mà là căn cứ quan trọng cho công tác điều hành thực tiễn.
“Dự báo sớm chất lượng không khí phải gắn chặt với hành động cụ thể của từng ngành, từng địa phương. Khi hệ thống cảnh báo nguy cơ ô nhiễm gia tăng, các biện pháp kiểm soát phải được triển khai ngay, không chờ đến khi chỉ số AQI vượt ngưỡng xấu mới xử lý”, ông Vũ Xuân Tùng nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, các đợt ô nhiễm không khí trong mùa đông – xuân thường diễn biến nhanh, chịu tác động lớn của điều kiện khí tượng bất lợi. Nếu không có dự báo đủ sớm, công tác chỉ đạo rất dễ rơi vào thế bị động, hiệu quả kiểm soát không cao.
Trong quá trình thử nghiệm, hệ thống HanoiAir tiếp tục được theo dõi, đánh giá và hoàn thiện nhằm nâng cao độ chính xác, từng bước hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý chất lượng không khí lâu dài.
Về lâu dài, khi được vận hành ổn định, HanoiAir không chỉ hỗ trợ kiểm soát các đợt ô nhiễm ngắn hạn mà còn là cơ sở để Hà Nội triển khai các mô hình quản lý tiên tiến như xây dựng vùng phát thải thấp, điều tiết giao thông theo mức độ ô nhiễm, đưa chất lượng không khí trở thành chỉ số quan trọng trong điều hành đô thị thông minh.
Việc Hà Nội triển khai thử nghiệm hệ thống dự báo sớm chất lượng không khí HanoiAir cho thấy quyết tâm đổi mới tư duy quản lý môi trường, chuyển từ bị động xử lý sang chủ động phòng ngừa. Khi dự báo khoa học được gắn với trách nhiệm cụ thể và hành động kịp thời, hiệu quả kiểm soát ô nhiễm không khí của Thủ đô sẽ từng bước được nâng lên, góp phần cải thiện môi trường sống và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.