(VACNE) - Cây Dầu rái còn có tên Dầu nước, Dầu trai, tên khoa học là Dipterocarpus alatus Roxb. ex G. Don, họ Dầu (Dipterocarpaceae). Cây này phân bố ở rộng rãi ở khu vực Đông Nam Á. Ở Việt Nam, cây mọc hoang ở nhiều tỉnh Miền Nam và cũng được trồng dọc theo các đường phố và công viên để lấy bóng mát.
Trên địa bàn ấp Tô An, xã Cô Tô, huyện Tri Tôn, Tịnh Biên (An Giang) có cây Dầu rái cổ thụ 700 năm tuổi được công nhận là cây Di sản Việt Nam. Về mặt tâm linh, từ nhiều năm nay, người dân thành phố Trà Vinh truyền tai nhau câu chuyện ly kỳ về cây Dầu rái cổ thụ ngàn năm tuổi ở Trà Vinh có thể truyền năng lượng cho con người để chữa tất cả các loại bệnh tật (?)
Đây là cây gỗ lớn, cao tới 30-40m, vỏ cây màu xám trắng. Cành non có lông mịn. Lá mọc so le, hình trứng, dài 10-26cm, rộng 6-15cm, gốc lá tròn hoặc hơi hình tim, đầu lá nhọn, nhẵn ở mặt trên, mép lá và mặt dưới có lông mềm; cuống lá dài 3-4cm, có lông mịn. Lá kèm dài, màu đỏ nhạt, thường rụng sớm. Cụm hoa là chùm đơn hay kép ở kẽ lá, dải 10-20cm. Hoa to, không cuống; 5 lá đài có lông ở cả hai mặt; 5 cánh hoa màu trắng, nhẵn ở mặt trong; nhiều nhị; bầu có lông. Quả có 2 cánh mỏng to do 2 lá đài phát triển, dài 10-15cm, rộng 2,5-4cm, lúc non có màu đỏ tươi, khi già màu nâu. Mùa hoa tháng 11-12; có quả tháng 4-5.
Người dân lập miếu thờ quanh gốc cây Dầu rái Di sản
Nhựa dầu và vỏ của cây này được khai thác để làm thuốc. Nhựa dầu hơi thơm, gần giống mùi giấm, gồm có 79,10% tinh dầu và 20,90% chất nhựa. Thành phần chủ yếu của tinh dầu là các sesquiterpen. Theo các nhà khoa học Thái Lan, thành phần hóa học chính của nhựa dầu là sesquiterpen, gồm có α-gurjunen (30,31%), (-) - isoleden (13,69%), alloaromadendren (3,28%), β-caryophyllen (3.14%), γ-gurjunen (3,14%) và spathulenol (1,11%).
Quả Dầu rái
Nhựa dầu của cây Dầu rái có tác dụng tiêu viêm, kháng khuẩn, được dùng chữa viêm niệu đạo, viêm cuống phổi và bệnh lậu (liều 2-4g mỗi ngày), nhưng chủ yếu dùng để băng bó các vết thương, vết loét. Người ta cũng dùng nhựa dầu này bôi lên chân những người phải làm việc dưới ruộng nước để phòng bệnh sán Vịt. Ở Ấn Độ, nhựa dầu cây này được dùng thay bôm capahu để chữa thấp khớp.và bệnh lậu.
TSKH. Trần Công Khánh